№14-лекция тақырыбы: Махмуд бин Әлидің әдеби мұрасының құндылығы
(1 сағат. 14-аптада).

  	Сабақтың мақсаты: 
-	Махмуд бин Әли мұрасын түсініп, бағалай білуіне;
-	Махмуд бин Әли мұрасын жан-жақты талдай білуіне;
-	Махмуд бин Әли мұрасының көркемдік ерекшеліктерін ажырата білуіне;
-	Махмуд бин Әли мұрасының өзгешелігін көрсете білуіне;
-	Махмуд бин Әли мұрасының іздерін кейінгі кезеңдердегі әдебиеттерден таба білуіне үйрету.
           
Сабақтың нәтижесі:
-	студент Махмуд бин Әли мұрасын қарастыра отырып, оны көркемдік тұрғысынан ажырата, нақтылай, түсіндіре, талдай, талқылай және мысалдар келтіре алатын болады.
  	
Шығарма авторының аты-жөні – Әли ұлы Махмұт (Махмуд бин Али). Автордың әл-Булғари әс-Сараи әл-Кердери деген тахаллусын ғалымдар Махмұттың Бұлғарда туылып, Алтын Орданың орталығы болған Сарайда өмір сүргендігін алға тартады. Ал осындағы әл-Кердери деген атауға келгенде ғалымдар пікірі үшке бөлінген. З. У. Тоған, Ф. Көпрүлү, Я. Кемал секілді ғалымдар әл-Кердери деген атауды автордың көне Хорезм төңірегіндегі Кердер шаһарынан білім алғандығымен байланыстырады. 1930 жылы Қырым нұсқасын жариялаған Я. Кемал: «Курдер находится в Хорезме на востоке от Куне-Ургенч между современными Ене-Калем и Чимбаем; в прежнее время он считался известным городом», - деп, Махмуд ибн Алиды Хорезм аймағында болған десе, Б. Яфаров Кердердің Болгар төңірегінде болуы мүмкін бір жер екендігі туралы өзінің ойын ортаға салған. Десек те, белгілі түркітанушы ғалым Ә. Нәжіптің «Нәһдж-ул фарадистің» Санкт-Петербург нұсқасын зерделей келе: «Как известно, многие из казахских родов и племен входили тогда в состав Золотой Орды. Племена, входившие в состав «киши жуз» кочевали в непосредственной близости от культурных центров государства в низовьях Волги. «Киши жуз» в свою очередь распадался на 1) «Алим улы»; 2) «Бай улы»; 3) «Жетиру». «Жетиру распадался на семь крупных родов, одним из которых и был род «Курдер». Следовательно, мы нашего автора можем по происхождения связать с родом Курдер. Тогда мы уточнили бы его биографию так: Махмуд ибн Али родился в Булгаре, жил и творил в Сарае и происходил из рода Курдер», - деген ойы көңілге қонымды екенін ерекше атап өткен жөн.
«Нәһдж-ул фарадистің» композициялық құрылымы негізінен үлкен-үлкен төрт баптан тұрады. Әр бапта он бөлім бар. Әр бап белгілі бір тақырыпты көтерген. Ішкі бөлімдерде сол тақырыптың мазмұны ашылған. Бұл туралы Махмұт әл-Кердери: «Осы хадиске сүйеніп, пайғамбар (Алланың оған сәлемі болсын) хадистерінен, сенімді кітаптардан қырық хадисті топтастырдық. Және осы хадистерге лайықты хикаяларды пайғамбар (Алланың оған сәлемі болсын) ахуалынан, тағы «Хуләфәи рашидин» жағдайынан, ғұлама және машайық ахуалынан құрастырып, бұл кітапты төрт бапқа бөлдік. Және әр бапты он бөлімге бөлдік және әр бөлімнің басына бір хадисті келтірдік. (Осылайша) пайғамбар (Алланың оған сәлемі болсын) хадистерінен жиынтығы қырық хадис болады.
Алғашқы бабы - пайғамбардың (Алланың оған сәлемі болсын) қасиеттері туралы болады;
Екінші бабы - Хуләфәи рашидин, әһлі байт және төрт имамның ерекшеліктері туралы болады;
Үшінші бабы - Хақ Тағаланың құзыретіне жақындатар игі амалдар туралы болады;
Төртінші бабы - Хақ Тағаланың құзіретінен алшақтатар жауыз амалдар туралы болады», - деп шығарманың басты мазмұнымен таныстырып шығады.
Тақырыпқа байланысты сұрақтар:

1.	Махмуд бин Әлидің шығармашылығы туралы не білесіз?
2.	Махмуд бин Әлидің түркі мәдениеті мен әдебиетіне ықпалы жайында айтыңыз!
3.	Махмуд бин Әлидің түркі мәдениетінің қалыптасуы мен дамуына үлесі қандай?
4.	Махмуд бин Әли шығармасының көркемдігі туралы айтыңыз!
5.	Махмуд бин Әли мұраттарын баяндаңыз!
6.	Махмуд бин Әли шығармасының ерекшелігі туралы айтыңыз?
7.	Орта ғасырлардағы әдеби мұралардан Махмуд бин Әли мұрасының өзгешелігі туралы айтыңыз!
8.	Махмуд бин Әлидің көтерген басты мәселелеріне атаңыз!
9.	Махмуд бин Әлидің мұрасын зерттеген ғалымдардың еңбектерін көрсетіңіз?
10.	Махмуд бин Әли мұрасының ізін кейінгі кезеңдердегі әдебиеттерден табуға бола ма?

Пайдаланатын әдебиеттер тізімі:

1. Келімбетов Н. Көркемдік дәстүр жалғастығы. Алматы, 2000.
2. Қазақ әдебиетінің қысқаша тарихы. I-кітап. Алматы, 2001.
3. Келімбетов Н. Ежелгі дәуір әдебиеті. Астана, 2005.
4. Қыраубайқызы А. Ежелгі әдебиет. Алматы, 2012.

Электрондық оқулықтарға қажетті сайттар:

            1. http://www.infoliolib.l/info/.
            2. http://www.openj-gate.org /.
            3. http:/www.rubricon.com– РУБРИКОН.